Sažetak: 

Hrvatska dijaspora u Sjedinjenim Američkim Državama predstavlja kompleksnu transnacionalnu zajednicu čija je prostorna distribucija koncentrirana u većim urbanim centrima, pri čemu se metropolitansko područje Chicaga – s procijenjenim brojem od oko 130 000 pripadnika hrvatskoga podrijetla – izdvaja kao najznačajnije etničko uporište. Rani migracijski tokovi krajem 19. i početkom 20. stoljeća uklapaju se u šire obrasce globalne mobilnosti radne snage tog razdoblja, a njihova konsolidacija na američkom tlu odvijala se u skladu s teorijskim modelima migracijskih mreža te formiranja etničkih enklava. U tom procesu, hrvatske katoličke misije pojavljuju se kao ključne institucionalne infrastrukture etničke zajednice, čiji se primarni utjecaj može interpretirati u okvirima religijske organizacije, socijalne kohezije i kulturnog kontinuiteta.

Od osnutka prve hrvatske župe u Pittsburghu 1894. godine, ove su institucije funkcionirale kao primarni mehanizmi etničko-religijske reprodukcije. U skladu s konceptom „lanaca religijskog pamćenja“ (Hervieu-Léger), hrvatske katoličke misije djelovale su kao posrednici u održavanju kolektivnog identiteta, omogućujući intergeneracijski prijenos simboličkog repertoara koji uključuje jezik, ritualnu praksu, narative o podrijetlu i kulturne tradicije. Crkvene zajednice pridonijele su stvaranju „dijasporske javne sfere“ u kojoj su religijske institucije istodobno pružale socijalnu podršku, oblikovale etničku solidarnost i generirale transnacionalne veze prema domovini (Bizaca, 2017).

U tom je kontekstu kult Čudotvorne Gospe Sinjske specifičan primjer transnacionalizirane religijske prakse. Povijesni narativ o obrani Sinja od osmanske opsade 1715. godine konstituira mitološko-simboličku jezgru koja – reinterpretirana i prenesena kroz migracijske tokove – dobiva novu funkcionalnu dimenziju u dijaspori. Kult Gospe Sinjske, pozicioniran unutar teorijskih okvira „long-distance nationalism“ (Anderson) i „transnacionalnih religijskih polja“ (Levitt), omogućuje hrvatskim iseljenicima artikuliranje identiteta koji nadilazi nacionalne granice te se kontinuirano rekonstituira u interakciji s američkim društvenim kontekstom.

Formiranje oltara, kapela i župnih zajednica posvećenih Gospi Sinjskoj u urbanim sredinama poput Chicaga, Los Angelesa i New Yorka čini vidljivu materijalizaciju transnacionalnog religijskog imaginarija. Godišnje liturgijske proslave blagdana 15. kolovoza, popraćene misaonim slavljima, procesijama i kulturnim programima, mogu se interpretirati kao ritualizirane prakse koje reproduciraju dijasporski identitet i potiču unutarnju koheziju zajednice. U skladu s teorijskim konceptima ritualne performativnosti i simboličke integracije, takvi događaji služe kao mjesta konstruiranja i obnavljanja kolektivne pripadnosti.

Za potomke hrvatskih iseljenika rođene u SAD-u, kult Gospe Sinjske predstavlja važan resurs identitetske konstitucije. Religijski simboli, kao konstitutivni elementi etničkog identiteta, omogućuju uspostavljanje afektivnih i kognitivnih veza s domovinskim kulturnim prostorom. Time se potvrđuje uloga religije kao jednog od ključnih čimbenika u održavanju etničke distinktivnosti u multikulturnim društvima, pri čemu kult Gospe Sinjske funkcionira kao paradigmatski primjer prepletanja religijske tradicije, migracijskih procesa i transnacionalne konstrukcije identiteta.